Τι είναι το οίδημα;
Το οίδημα είναι η παθολογική συσσώρευση υγρού στον διάμεσο χώρο των ιστών, η οποία προκαλεί πρήξιμο σε διάφορα σημεία του σώματος.
Εμφανίζεται συχνότερα στα πόδια και στους αστραγάλους, αλλά μπορεί να αφορά τα χέρια, το πρόσωπο ή άλλες περιοχές.
Το οίδημα δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση. Είναι ένα κλινικό εύρημα που μπορεί να σχετίζεται με φλεβικές διαταραχές, καρδιακή ανεπάρκεια, νεφρική ή ηπατική νόσο, φάρμακα και άλλες καταστάσεις.
Το σημαντικότερο είναι να εντοπιστεί η αιτία της κατακράτησης υγρού. Ένα ήπιο πρήξιμο μετά από πολύωρη ορθοστασία δεν έχει απαραίτητα την ίδια σημασία με ένα αιφνίδιο οίδημα στο ένα πόδι ή ένα οίδημα που συνοδεύεται από δύσπνοια.
Πού μπορεί να εμφανιστεί το οίδημα;
Το οίδημα μπορεί να εντοπίζεται σε διαφορετικές περιοχές:
- Περιφερικό οίδημα: Συσσώρευση υγρού κυρίως στα κάτω άκρα, ιδιαίτερα στους αστραγάλους και στις κνήμες.
- Οίδημα στα χέρια ή στο πρόσωπο: Μπορεί να σχετίζεται με διάφορες τοπικές ή συστηματικές αιτίες.
- Ασκίτης: Συσσώρευση υγρού στην περιτοναϊκή κοιλότητα.
- Πνευμονικό οίδημα: Συσσώρευση υγρού στο διάμεσο και κυψελιδικό διαμέρισμα των πνευμόνων, που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δύσπνοια.
Το πνευμονικό οίδημα δεν είναι το ίδιο με την υπεζωκοτική συλλογή. Η υπεζωκοτική συλλογή αφορά συσσώρευση υγρού στον χώρο ανάμεσα στα δύο πέταλα του υπεζωκότα, γύρω από τον πνεύμονα.
Ποια είναι τα συμπτώματα του οιδήματος;
Το οίδημα μπορεί να προκαλέσει:
- Πρήξιμο στους αστραγάλους, στις κνήμες ή στα πέλματα.
- Αίσθημα βάρους ή τάσης στο δέρμα.
- Δέρμα που φαίνεται τεντωμένο ή γυαλιστερό.
- Σημάδια από τις κάλτσες ή δυσκολία να φορέσετε τα συνηθισμένα παπούτσια.
- Μείωση της κινητικότητας ή δυσφορία όταν το πρήξιμο είναι έντονο.
Τι είναι το οίδημα με εντύπωμα (pitting edema);
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν ασκείται ήπια πίεση στο πρησμένο δέρμα για λίγα δευτερόλεπτα, παραμένει ένα μικρό βαθούλωμα.
Αυτό ονομάζεται οίδημα με εντύπωμα (pitting edema).
Η παρουσία του μπορεί να βοηθήσει στην κλινική αξιολόγηση, αλλά δεν προσδιορίζει από μόνη της την αιτία.
Υπάρχουν και μορφές οιδήματος χωρίς εμφανές εντύπωμα, όπως μπορεί να συμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις λεμφοιδήματος.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες του οιδήματος;
1. Χρόνια φλεβική ανεπάρκεια
Η χρόνια φλεβική ανεπάρκεια εμφανίζεται όταν δυσχεραίνεται η επιστροφή του φλεβικού αίματος από τα κάτω άκρα προς την καρδιά.
Το οίδημα μπορεί να επιδεινώνεται μετά από πολλές ώρες ορθοστασίας ή καθιστικής θέσης και να μειώνεται με την ανύψωση των ποδιών.
Μπορεί επίσης να συνοδεύεται από κιρσούς, αίσθημα βάρους ή αλλαγές στο δέρμα.
2. Καρδιακή ανεπάρκεια
Η καρδιακή ανεπάρκεια μπορεί να προκαλέσει κατακράτηση υγρών και οίδημα, συχνά και στα δύο κάτω άκρα.
Η εμφάνιση οιδήματος μαζί με δύσπνοια, μειωμένη αντοχή, δυσκολία στην αναπνοή κατά την κατάκλιση ή απότομη αύξηση βάρους χρειάζεται καρδιολογική αξιολόγηση.
Η καρδιακή ανεπάρκεια δεν σημαίνει πάντοτε ότι η καρδιά έχει μειωμένο κλάσμα εξώθησης. Μπορεί να εμφανίζεται και με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης.
Διαβάστε περισσότερα για τα συμπτώματα και την αντιμετώπιση της καρδιακής ανεπάρκειας.
3. Νεφρικές και ηπατικές παθήσεις
Οι νεφρικές παθήσεις μπορεί να προκαλέσουν κατακράτηση νατρίου και υγρών ή απώλεια πρωτεϊνών στα ούρα, με αποτέλεσμα την εμφάνιση οιδήματος.
Ορισμένες ηπατικές παθήσεις, ιδιαίτερα σε προχωρημένα στάδια, μπορεί επίσης να σχετίζονται με περιφερικό οίδημα ή ασκίτη.
4. Φάρμακα
Ορισμένα φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν το οίδημα.
Παραδείγματα περιλαμβάνουν συγκεκριμένους ανταγωνιστές ασβεστίου, όπως η αμλοδιπίνη, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, κορτικοστεροειδή και ορισμένες ορμονικές θεραπείες.
Μη διακόπτετε τη φαρμακευτική αγωγή χωρίς ιατρική οδηγία.
5. Εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση
Η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT) μπορεί να προκαλέσει αιφνίδιο πρήξιμο, συνήθως στο ένα πόδι, με πόνο, ευαισθησία ή αλλαγή χρώματος.
Αποτελεί δυνητικά σοβαρή κατάσταση, επειδή μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονική εμβολή.
Εάν εμφανιστεί ανεξήγητο, αιφνίδιο πρήξιμο στο ένα πόδι, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Δείτε τον ειδικό οδηγό «Πώς θα καταλάβω αν έχω θρόμβωση στο πόδι;».
6. Λεμφοίδημα
Το λεμφοίδημα προκαλείται από διαταραχή της αποχέτευσης του λεμφικού υγρού.
Μπορεί να επηρεάζει το ένα ή και τα δύο άκρα και χρειάζεται ειδική αξιολόγηση και εξατομικευμένη αντιμετώπιση.
7. Εγκυμοσύνη
Ένα ήπιο, σταδιακό πρήξιμο των ποδιών μπορεί να εμφανιστεί κατά τη φυσιολογική εγκυμοσύνη.
Ωστόσο, η ξαφνική αύξηση του πρηξίματος, ιδιαίτερα στο πρόσωπο ή στα χέρια, χρειάζεται άμεση μαιευτική αξιολόγηση, ειδικά όταν συνοδεύεται από έντονο πονοκέφαλο, διαταραχές της όρασης ή πόνο στο άνω μέρος της κοιλιάς.
Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να σχετίζονται με προεκλαμψία, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί και μετά τον τοκετό.
Οίδημα στο ένα πόδι ή και στα δύο: Τι σημαίνει;
Η κατανομή του οιδήματος αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τη διάγνωση.
Οίδημα στο ένα πόδι: Μπορεί να σχετίζεται με φλεβική θρόμβωση, τοπική φλεβική ή λεμφική διαταραχή, τραυματισμό ή φλεγμονή.
Οίδημα και στα δύο πόδια: Μπορεί να σχετίζεται με χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, φάρμακα ή συστηματικά αίτια, όπως καρδιακή, νεφρική ή ηπατική νόσο.
Ωστόσο, αυτή η διάκριση δεν αρκεί από μόνη της για ασφαλή διάγνωση.
Πώς γίνεται η διάγνωση του οιδήματος;
Ο γιατρός αξιολογεί πότε εμφανίστηκε το πρήξιμο, τη διάρκειά του, εάν αφορά το ένα ή και τα δύο πόδια, τα συνοδά συμπτώματα και τη φαρμακευτική αγωγή.
Η κλινική εξέταση μπορεί να περιλαμβάνει έλεγχο για οίδημα με εντύπωμα, αξιολόγηση του δέρματος, της φλεβικής κυκλοφορίας και των σημείων πιθανής συστηματικής νόσου.
Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστούν:
- Εργαστηριακές εξετάσεις νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας, ηλεκτρολυτών και άλλων δεικτών.
- Έλεγχος ούρων για πιθανή απώλεια πρωτεΐνης.
- Υπερηχογράφημα φλεβών (Triplex φλεβών) όταν υπάρχει υποψία φλεβικής θρόμβωσης ή φλεβικής ανεπάρκειας.
- Καρδιολογικός έλεγχος, πιθανώς με νατριουρητικά πεπτίδια και υπερηχοκαρδιογράφημα, όταν υπάρχουν ενδείξεις καρδιακής ανεπάρκειας.
Η επιλογή των εξετάσεων πρέπει να βασίζεται στην κλινική εκτίμηση.
Πώς αντιμετωπίζεται το οίδημα;
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία και όχι μόνο από την παρουσία πρηξίματος.
Χρειάζονται διουρητικά για το οίδημα;
Τα διουρητικά χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες καταστάσεις κατακράτησης υγρών, όπως σε ορισμένους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια.
Δεν αποτελούν γενική θεραπεία για κάθε μορφή οιδήματος. Για παράδειγμα, το οίδημα από ορισμένους ανταγωνιστές ασβεστίου δεν αντιμετωπίζεται απαραίτητα αποτελεσματικά με διουρητικά.
Η ακατάλληλη χρήση τους μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση, διαταραχές ηλεκτρολυτών, υπόταση ή επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας.
Μην ξεκινάτε ή αυξάνετε διουρητικά χωρίς ιατρική οδηγία.
Πότε βοηθούν οι κάλτσες συμπίεσης;
Οι κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης μπορεί να βοηθήσουν σε ορισμένες μορφές φλεβικού οιδήματος.
Ωστόσο, δεν είναι κατάλληλες για κάθε ασθενή. Χρειάζεται προσοχή όταν υπάρχει σημαντική περιφερική αρτηριακή νόσος ή άλλη κατάσταση που επηρεάζει την ασφάλεια της συμπίεσης.
Σε περίπτωση αιφνίδιου, ανεξήγητου πρηξίματος στο ένα πόδι, προηγείται η κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Βοηθά η ανύψωση των ποδιών;
Η ανύψωση των ποδιών κατά την ανάπαυση μπορεί να μειώσει το ήπιο οίδημα που σχετίζεται με τη βαρύτητα και τη φλεβική στάση.
Το τακτικό περπάτημα και η αποφυγή πολύωρης ακινησίας μπορούν επίσης να βοηθήσουν σε κατάλληλες περιπτώσεις.
Αυτά τα μέτρα δεν αντικαθιστούν τη διερεύνηση επίμονου ή ανεξήγητου οιδήματος.
Πότε είναι επικίνδυνο το οίδημα;
Χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν εμφανίζεται:
- Αιφνίδιο ή ανεξήγητο πρήξιμο στο ένα πόδι.
- Έντονος πόνος, ερυθρότητα ή θερμότητα στην πρησμένη περιοχή.
- Ταχεία επιδείνωση του οιδήματος.
- Πρήξιμο με νέα ή επιδεινούμενη δύσπνοια.
Καλέστε αμέσως το 166 ή το 112 εάν υπάρχει σοβαρή ή αιφνίδια δύσπνοια, πόνος στο στήθος, λιποθυμία ή άλλα σημεία σοβαρής αναπνευστικής ή κυκλοφορικής διαταραχής.
Συχνές ερωτήσεις για το οίδημα
Το οίδημα σημαίνει ότι έχω καρδιακή ανεπάρκεια;
Όχι. Το οίδημα μπορεί να έχει πολλές αιτίες και δεν αρκεί από μόνο του για τη διάγνωση καρδιακής ανεπάρκειας.
Γιατί πρήζονται τα πόδια περισσότερο το βράδυ;
Η πολύωρη ορθοστασία ή καθιστική θέση μπορεί να αυξήσει τη συσσώρευση υγρών στα κάτω άκρα λόγω της βαρύτητας. Το εύρημα είναι συχνό σε άτομα με φλεβική ανεπάρκεια, αλλά δεν αποδεικνύει συγκεκριμένη διάγνωση.
Σε ποιον γιατρό πρέπει να πάω για το οίδημα;
Εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του πρηξίματος και τα συνοδά συμπτώματα. Η αρχική αξιολόγηση μπορεί να γίνει από παθολόγο ή γενικό γιατρό και, ανάλογα με την αιτία, να χρειαστεί καρδιολόγος, αγγειοχειρουργός ή άλλος ειδικός.
Για αναλυτικές οδηγίες ανά σύμπτωμα, διαβάστε «Πρησμένα πόδια: Σε τι γιατρό να πάω;».
Συμπέρασμα
Το οίδημα είναι ένα συχνό κλινικό εύρημα με πολλές πιθανές αιτίες.
Η εντόπιση, η διάρκεια και τα συνοδά συμπτώματα βοηθούν στην επιλογή του απαραίτητου διαγνωστικού ελέγχου.
Η κατάλληλη αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει απλά μέτρα, τροποποίηση της φαρμακευτικής αγωγής ή θεραπεία μιας υποκείμενης πάθησης, πάντοτε ανάλογα με την αιτία.
Ιατρική βιβλιογραφία
NHS. Swollen ankles, feet and legs (oedema). Updated 2026.
https://www.nhs.uk/conditions/oedema/
NHS. Deep vein thrombosis (DVT).
https://www.nhs.uk/conditions/deep-vein-thrombosis-dvt/
NHS. Pre-eclampsia.
