Αρτηριακή υπέρταση: τιμές, συμπτώματα και θεραπεία

Τι σημαίνουν οι τιμές της αρτηριακής πίεσης;

Η αρτηριακή πίεση είναι η πίεση που ασκεί το αίμα στα τοιχώματα των αρτηριών. Μετριέται σε χιλιοστά υδραργύρου (mmHg) και καταγράφεται με δύο αριθμούς, για παράδειγμα 120/80 mmHg, δηλαδή «12 με 8».

Τι είναι η μεγάλη και η μικρή πίεση;

• Συστολική ή «μεγάλη» πίεση: ο πρώτος αριθμός, που αντιστοιχεί στην πίεση στις αρτηρίες όταν η καρδιά συσπάται και προωθεί το αίμα.
• Διαστολική ή «μικρή» πίεση: ο δεύτερος αριθμός, που αντιστοιχεί στην πίεση στις αρτηρίες όταν η καρδιά χαλαρώνει ανάμεσα στους παλμούς.

Και οι δύο τιμές έχουν σημασία. Υπέρταση μπορεί να υπάρχει ακόμη και όταν είναι αυξημένη μόνο η μεγάλη ή μόνο η μικρή πίεση.

Ποια είναι τα όρια διάγνωσης της υπέρτασης;

Τα όρια διαφέρουν ανάλογα με τον τρόπο μέτρησης:

Αρκεί ο μέσος όρος της μίας από τις δύο τιμές να φτάνει ή να ξεπερνά το αντίστοιχο όριο. Ο γιατρός αξιολογεί τις μετρήσεις μαζί με το ιστορικό και τις συνθήκες καταγραφής.

Τα παραπάνω είναι όρια διάγνωσης, όχι ο προσωπικός στόχος της θεραπείας. Ο στόχος καθορίζεται εξατομικευμένα, ανάλογα με την ηλικία, τα συνοδά νοσήματα και την ανοχή στην αγωγή.

Ποιες είναι οι αιτίες της αρτηριακής υπέρτασης;

Ανάλογα με την αιτία, η αρτηριακή υπέρταση διακρίνεται σε πρωτοπαθή και δευτεροπαθή. Η διάκριση βοηθά τον γιατρό να επιλέξει τον κατάλληλο έλεγχο και τη θεραπεία.

Πρωτοπαθής ή ιδιοπαθής υπέρταση

Είναι η συχνότερη μορφή. Δεν οφείλεται σε μία συγκεκριμένη πάθηση, αλλά σε συνδυασμό κληρονομικών, περιβαλλοντικών και καθημερινών παραγόντων.

Την εμφάνισή της ευνοούν:

• Το οικογενειακό ιστορικό υπέρτασης.
• Η αύξηση της ηλικίας.
• Το αυξημένο σωματικό βάρος και η παχυσαρκία.
• Η υπερβολική πρόσληψη αλατιού.
• Η καθιστική ζωή και η περιορισμένη σωματική δραστηριότητα.
• Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
• Ο ανεπαρκής ή κακής ποιότητας ύπνος.

Το άγχος μπορεί να επηρεάζει τις μετρήσεις, αλλά η επίμονη υψηλή πίεση χρειάζεται αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα μόνο στο στρες.

Δευτεροπαθής υπέρταση

Στη δευτεροπαθή υπέρταση υπάρχει συγκεκριμένη υποκείμενη αιτία που μπορεί να αναζητηθεί και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αντιμετωπιστεί στοχευμένα.

Πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:

• Νεφρικές παθήσεις.
• Ορμονικές διαταραχές, όπως ο πρωτοπαθής αλδοστερονισμός —υπερβολική παραγωγή αλδοστερόνης από τα επινεφρίδια— και ορισμένες παθήσεις του θυρεοειδούς.
• Αποφρακτική υπνική άπνοια, δηλαδή επανειλημμένες διακοπές της αναπνοής στον ύπνο.
• Ορισμένα φάρμακα ή ουσίες, όπως μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, ορισμένα αποσυμφορητικά για το κρυολόγημα και ορισμένα ορμονικά αντισυλληπτικά.

Ενημερώστε τον γιατρό για όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα που χρησιμοποιείτε. Μην διακόπτετε μόνοι σας συνταγογραφημένη αγωγή. Ο έλεγχος για δευτεροπαθή αίτια καθορίζεται από το ιστορικό, την εξέταση και την πορεία της πίεσης.

Ποια είναι τα συμπτώματα της αρτηριακής υπέρτασης;

Η αρτηριακή υπέρταση συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, ακόμη και όταν παραμένει υψηλή για μεγάλο διάστημα. Η απουσία ενοχλημάτων δεν σημαίνει ότι η πίεση είναι φυσιολογική ή ότι δεν επιβαρύνει τον οργανισμό.

Ο πονοκέφαλος, η ζάλη, οι εμβοές ή η ρινορραγία μπορεί να έχουν πολλές αιτίες. Δεν επιβεβαιώνουν από μόνα τους υπέρταση και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως οδηγός για το πότε θα μετρήσουμε την πίεση ή θα πάρουμε το φάρμακό μας.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια;

Καλέστε αμέσως το 166 ή το 112 εάν εμφανιστούν:

• Πόνος ή έντονο σφίξιμο στο στήθος.
• Ξαφνική, έντονη δύσπνοια.
• Αδυναμία ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος, δυσκολία στην ομιλία ή ξαφνική σύγχυση.
• Αιφνίδιος, εξαιρετικά έντονος πονοκέφαλος ή ξαφνική σημαντική διαταραχή της όρασης.

Αυτά τα συμπτώματα χρειάζονται επείγουσα εκτίμηση ανεξάρτητα από την ένδειξη του πιεσόμετρου. Μην περιμένετε να πέσει η πίεση για να ζητήσετε βοήθεια.

Εάν δεν έχετε ανησυχητικά συμπτώματα αλλά μετρήσετε συστολική πίεση ≥180 mmHg ή διαστολική ≥120 mmHg, παραμείνετε καθιστοί και ήρεμοι και επαναλάβετε τη μέτρηση μετά από τουλάχιστον ένα λεπτό. Αν η πίεση παραμένει τόσο υψηλή, επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό για αξιολόγηση και οδηγίες.

Μην παίρνετε επιπλέον δόσεις ή φάρμακα άλλου προσώπου για να ρίξετε γρήγορα την πίεση, εκτός εάν έχετε συγκεκριμένο εξατομικευμένο σχέδιο από τον γιατρό σας.

Τι ισχύει στην εγκυμοσύνη και στη λοχεία;

Στην εγκυμοσύνη και τις πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό, η υψηλή πίεση χρειάζεται ειδική αξιολόγηση. Η προεκλαμψία μπορεί να εμφανιστεί και μετά τη γέννηση του μωρού.

Εάν μετρήσετε συστολική πίεση ≥140 mmHg ή διαστολική ≥90 mmHg, επικοινωνήστε άμεσα με τον μαιευτήρα ή τη μαιευτική ομάδα σας για οδηγίες.

Συστολική πίεση ≥160 mmHg ή διαστολική ≥110 mmHg απαιτεί επείγουσα νοσοκομειακή αξιολόγηση, ακόμη και χωρίς ενοχλήματα. Μην περιμένετε να φτάσει η πίεση στο 180/120.

Επίμονος έντονος πονοκέφαλος, διαταραχές της όρασης, έντονος πόνος ψηλά στην κοιλιά ή δύσπνοια χρειάζονται άμεσο έλεγχο, ανεξάρτητα από τη μέτρηση της πίεσης. Για σοβαρά συμπτώματα καλέστε το 166 ή το 112.

Εάν σχεδιάζετε εγκυμοσύνη ή διαπιστώσετε ότι είστε έγκυος, ενημερώστε άμεσα τον γιατρό για την αντιυπερτασική αγωγή σας. Ορισμένες κατηγορίες, όπως οι αΜΕΑ και οι ARB, αντενδείκνυνται στην εγκυμοσύνη και χρειάζονται έγκαιρη αντικατάσταση με κατάλληλη θεραπεία από τον γιατρό.

Ποιες επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει η υπέρταση;

Όταν παραμένει αρρύθμιστη, η υπέρταση μπορεί σταδιακά να βλάψει την καρδιά, τον εγκέφαλο, τα αγγεία, τους νεφρούς και τα μάτια. Αυξάνει τον κίνδυνο για:

• Εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Στεφανιαία νόσο και έμφραγμα.
• Υπερτροφία της αριστερής κοιλίας και καρδιακή ανεπάρκεια.
• Κολπική μαρμαρυγή.
• Χρόνια νεφρική νόσο και βλάβες στον αμφιβληστροειδή.

Η έγκαιρη διάγνωση και η σταθερή ρύθμιση της πίεσης μειώνουν τον κίνδυνο αυτών των επιπλοκών.

Πώς γίνεται η διάγνωση της αρτηριακής υπέρτασης;

Η διάγνωση βασίζεται σε σωστές, επαναλαμβανόμενες μετρήσεις της πίεσης και στην αξιολόγηση του ιατρικού ιστορικού. Συνήθως επιβεβαιώνεται με μετρήσεις στο σπίτι ή με 24ωρη καταγραφή της αρτηριακής πίεσης.

Στην αρχική εξέταση η πίεση μετριέται και στα δύο χέρια. Εάν επιβεβαιωθεί σταθερή διαφορά, οι επόμενες μετρήσεις γίνονται στο χέρι με την υψηλότερη τιμή. Όταν χρειάζεται, ελέγχεται και η πίεση σε όρθια θέση, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ζάλη κατά την έγερση.

Πώς μετράμε σωστά την πίεση στο σπίτι;

1. Χρησιμοποιούμε κλινικά επικυρωμένο πιεσόμετρο βραχίονα, με περιχειρίδα κατάλληλη για την περίμετρο του χεριού.
2. Αποφεύγουμε καφέ και άλλα ροφήματα με καφεΐνη, κάπνισμα και άσκηση για τουλάχιστον 30 λεπτά πριν. Αδειάζουμε την ουροδόχο κύστη.
3. Καθόμαστε ήρεμα για 5 λεπτά, με την πλάτη στηριγμένη, τα πέλματα στο πάτωμα και τα πόδια χωρίς να είναι σταυρωμένα.
4. Τοποθετούμε την περιχειρίδα σε γυμνό βραχίονα και στηρίζουμε το χέρι στο ύψος της καρδιάς. Δεν μιλάμε κατά τη μέτρηση.
5. Κάνουμε δύο μετρήσεις με απόσταση 1–2 λεπτών, πρωί και βράδυ, περίπου τις ίδιες ώρες, για τουλάχιστον 3 ημέρες και ιδανικά 7, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
6. Καταγράφουμε όλες τις τιμές, μαζί με την ώρα και τους σφυγμούς. Δεν επιλέγουμε μόνο τις χαμηλότερες μετρήσεις.

Ο γιατρός αξιολογεί τον μέσο όρο των μετρήσεων. Μετά την αρχική αξιολόγηση, η συχνότητα παρακολούθησης προσαρμόζεται στις ανάγκες σας.

Πότε βοηθά το Holter πίεσης;

Το Holter πίεσης καταγράφει αυτόματα την αρτηριακή πίεση κατά τη διάρκεια της ημέρας και του ύπνου. Βοηθά να αναγνωριστούν:

• Υπέρταση λευκής μπλούζας: υψηλές τιμές στο ιατρείο, αλλά κάτω από τα διαγνωστικά όρια εκτός ιατρείου.
• Συγκαλυμμένη υπέρταση: τιμές κάτω από τα διαγνωστικά όρια στο ιατρείο, αλλά αυξημένες στο σπίτι ή στην 24ωρη καταγραφή.
• Αυξημένη πίεση τη νύχτα ή ανεπαρκής ρύθμιση κατά τη διάρκεια του 24ώρου.

Το Holter πίεσης μετρά την αρτηριακή πίεση. Το Holter ρυθμού καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς και χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση αρρυθμιών.

Ποιες εξετάσεις χρειάζονται όταν διαγνωστεί υπέρταση;

Ο αρχικός έλεγχος βοηθά να εκτιμηθούν ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος, πιθανές επιπτώσεις της υπέρτασης και παράγοντες που επηρεάζουν την επιλογή της θεραπείας.

Συνήθως περιλαμβάνει:

• Εξετάσεις αίματος, μεταξύ άλλων για σάκχαρο, λιπίδια, κρεατινίνη και εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας (eGFR), νάτριο και κάλιο. Ανάλογα με την περίπτωση, ελέγχονται και άλλες παράμετροι, όπως η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c).
• Έλεγχο ούρων, με γενική ούρων και λόγο λευκωματίνης προς κρεατινίνη, για την αναζήτηση ενδείξεων νεφρικής βλάβης.
• Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ), για την αξιολόγηση του καρδιακού ρυθμού και πιθανών ενδείξεων επιβάρυνσης της καρδιάς.

Το Triplex καρδιάς αξιολογεί το πάχος των τοιχωμάτων, τις διαστάσεις και τη λειτουργία της καρδιάς. Ενδείκνυται ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παθολογικά ευρήματα στο ΗΚΓ, καρδιακό φύσημα ή συμπτώματα που υποδηλώνουν καρδιακή νόσο.

Πρόσθετες εξετάσεις, όπως έλεγχος για δευτεροπαθή αίτια υπέρτασης ή οφθαλμολογική αξιολόγηση, επιλέγονται ανάλογα με τα ευρήματα και το ιστορικό.

Πώς αντιμετωπίζεται η αρτηριακή υπέρταση;

Η αντιμετώπιση συνδυάζει αλλαγές στον τρόπο ζωής, φαρμακευτική αγωγή όταν ενδείκνυται και τακτική παρακολούθηση. Στόχος είναι η σταθερή ρύθμιση της πίεσης και η μείωση του κινδύνου για εγκεφαλικό επεισόδιο, έμφραγμα και άλλες επιπλοκές.

Οι καθημερινές αλλαγές είναι σημαντικές για όλους, ακόμη και όταν χρειάζονται φάρμακα.

Ποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής βοηθούν;

• Λιγότερο αλάτι: επιδιώκουμε συνολικά έως περίπου 5 γραμμάρια αλατιού την ημέρα, που αντιστοιχούν σε περίπου 2 γραμμάρια νατρίου. Στην ποσότητα αυτή περιλαμβάνεται και το αλάτι που υπάρχει ήδη σε ψωμί, τυριά, αλλαντικά, έτοιμα γεύματα και συσκευασμένα τρόφιμα.
• Μεσογειακή διατροφή ή διατροφή τύπου DASH: δίνουμε έμφαση σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρια και ανάλατους ξηρούς καρπούς, περιορίζοντας τα πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα.
• Τακτική άσκηση: στοχεύουμε σε τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας αερόβιας δραστηριότητας την εβδομάδα, όπως ζωηρό περπάτημα, με σταδιακή έναρξη και προσαρμογή στη φυσική κατάσταση. Η άσκηση ενδυνάμωσης μπορεί να προστεθεί με κατάλληλη καθοδήγηση. Αν η πίεση είναι πολύ υψηλή ή υπάρχουν συμπτώματα, προηγείται ιατρική αξιολόγηση.
• Σταδιακή απώλεια βάρους, όταν υπάρχει υπερβάλλον βάρος, με ρεαλιστικούς και διατηρήσιμους στόχους.
• Περιορισμός ή αποφυγή αλκοόλ. Δεν συνιστάται να αρχίσει κάποιος να πίνει για να προστατεύσει την καρδιά του.
• Διακοπή καπνίσματος, για τη μείωση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου.
• Επαρκής ύπνος και διαχείριση του στρες. Έντονο ροχαλητό, παύσεις της αναπνοής στον ύπνο ή υπνηλία την ημέρα χρειάζονται αξιολόγηση για πιθανή υπνική άπνοια.

Τα υποκατάστατα αλατιού που περιέχουν κάλιο και τα συμπληρώματα καλίου χρειάζονται προηγούμενη συνεννόηση με γιατρό, ιδιαίτερα σε νεφρική νόσο ή όταν λαμβάνονται φάρμακα που αυξάνουν το κάλιο.

Εάν συνυπάρχει υψηλή χοληστερίνη, δείτε και τον οδηγό για τη διατροφή για χοληστερίνη.

Οι αλλαγές αυτές υποστηρίζουν τη θεραπεία. Δεν διακόπτουμε ούτε μειώνουμε μόνοι μας την αντιυπερτασική αγωγή επειδή βελτιώθηκαν οι μετρήσεις.

Πότε χρειάζονται φάρμακα για την υπέρταση;

Στους περισσότερους ενήλικες με επιβεβαιωμένη υπέρταση —συστολική πίεση ιατρείου ≥140 mmHg ή διαστολική ≥90 mmHg— συνιστάται φαρμακευτική αγωγή μαζί με αλλαγές στον τρόπο ζωής. Η ανάγκη θεραπείας δεν προϋποθέτει την παρουσία συμπτωμάτων ή επιπλέον παραγόντων κινδύνου.

Σε επιλεγμένα άτομα με υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο, φάρμακα μπορεί να χρειαστούν και σε χαμηλότερες τιμές πίεσης, εφόσον αυτές επιμένουν παρά τις αλλαγές στον τρόπο ζωής. Η απόφαση εξατομικεύεται από τον γιατρό.

Ποια αντιυπερτασικά φάρμακα χρησιμοποιούνται;

Οι βασικές κατηγορίες πρώτης επιλογής είναι:

• Αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης (αΜΕΑ) ή ανταγωνιστές των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης ΙΙ (ARB).
• Ανταγωνιστές ασβεστίου, κυρίως της ομάδας των διυδροπυριδινών.
• Θειαζιδικά ή θειαζιδικού τύπου διουρητικά.

Για πολλούς ασθενείς προτιμάται εξαρχής συνδυασμός δύο φαρμάκων σε χαμηλές δόσεις, συχνά σε ένα δισκίο. Σε άλλους μπορεί να επιλεγεί αρχικά ένα φάρμακο, ανάλογα με την ηλικία, την ευπάθεια και την ανοχή στη θεραπεία.

Οι β-αναστολείς χρησιμοποιούνται ιδιαίτερα όταν υπάρχει πρόσθετη ένδειξη, όπως ορισμένες αρρυθμίες, στηθάγχη ή καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένο κλάσμα εξώθησης. Δεν αποτελούν την αυτόματη πρώτη επιλογή για κάθε άτομο με υπέρταση.

Η επιλογή και οι συνδυασμοί γίνονται από τον γιατρό. Ανάλογα με την αγωγή, χρειάζεται παρακολούθηση της νεφρικής λειτουργίας και των ηλεκτρολυτών.

Ποιος είναι ο στόχος της πίεσης με τη θεραπεία;

Σύμφωνα με τις οδηγίες ESC 2024, στους περισσότερους ενήλικες που λαμβάνουν θεραπεία, εκτός εγκυμοσύνης, επιδιώκεται συστολική πίεση 120–129 mmHg, εφόσον η αγωγή είναι καλά ανεκτή. Για τη διαστολική πίεση μπορεί να επιδιώκεται εύρος 70–79 mmHg, ανάλογα με την κλινική εικόνα.

Ο στόχος προσαρμόζεται όταν υπάρχουν συμπτωματική ορθοστατική υπόταση, σημαντική ευπάθεια, ηλικία 85 ετών και άνω ή άλλοι περιορισμοί στην ανοχή της θεραπείας.

Δεν αυξάνουμε μόνοι μας τη δόση για να πετύχουμε έναν αριθμό. Ζάλη, τάση λιποθυμίας ή άλλες πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες χρειάζονται συζήτηση με τον γιατρό και επανεκτίμηση της αγωγής.

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

Αξιολόγηση και παρακολούθηση υπέρτασης στην Αθήνα

Η σωστή αντιμετώπιση της υπέρτασης χρειάζεται αξιολόγηση των μετρήσεων, του ιστορικού και του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου, με τακτική επανεκτίμηση της θεραπείας.

Για αξιολόγηση από τη Dr. Ilham Kaffa, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το καρδιολογικό ιατρείο στα Εξάρχεια – κέντρο Αθήνας.

Διεύθυνση: Τζωρτζ 20–22, Αθήνα 10682, Εξάρχεια – Πλατεία Κάνιγγος.
Τηλέφωνο: 210 921 0423.

Στο ραντεβού είναι χρήσιμο να έχετε μαζί σας τις καταγραφές της πίεσης και έναν ενημερωμένο κατάλογο των φαρμάκων σας.

Πηγές

• Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία — Οδηγίες ESC 2024 για την αυξημένη αρτηριακή πίεση και την υπέρταση.
• Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία — Οδηγίες ESC 2025 για την καρδιαγγειακή νόσο και την εγκυμοσύνη.
• American Heart Association — Σωστή μέτρηση της πίεσης στο σπίτι.
• American Heart Association — Πότε η πολύ υψηλή πίεση χρειάζεται επείγουσα βοήθεια.
• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας — Υπέρταση.

Τελευταία ενημέρωση: 14 Οκτωβρίου 2026.