Τι είναι η καρδιαγγειακή νόσος;
Η καρδιαγγειακή νόσος είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει παθήσεις της καρδιάς και των αιμοφόρων αγγείων. Σε αυτές ανήκουν η στεφανιαία νόσος, ορισμένες μορφές αγγειακής νόσου και τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια.
Ένας από τους σημαντικότερους μηχανισμούς είναι η αθηροσκλήρωση, κατά την οποία σχηματίζονται αθηρωματικές πλάκες στα τοιχώματα των αρτηριών.
Η καρδιαγγειακή νόσος μπορεί να εξελίσσεται για χρόνια χωρίς εμφανή συμπτώματα. Γι’ αυτό η πρόληψη δεν πρέπει να ξεκινά μόνο όταν παρουσιαστεί πόνος στο στήθος ή κάποιο άλλο ανησυχητικό σύμπτωμα.
Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα. Η ηλικία, το κάπνισμα, η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη, ο σακχαρώδης διαβήτης και το οικογενειακό ιστορικό συμβάλλουν στη συνολική εκτίμησή του.
Στον οδηγό αυτό εξηγούμε ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο και ποια μέτρα μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη του εμφράγματος και άλλων καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

Ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου;
Οι παράγοντες κινδύνου διακρίνονται σε τροποποιήσιμους, δηλαδή εκείνους που μπορούμε να αντιμετωπίσουμε, και μη τροποποιήσιμους, όπως η ηλικία και ορισμένα στοιχεία του οικογενειακού ιστορικού.
Οι σημαντικότεροι παράγοντες είναι:
- Αρτηριακή υπέρταση: Η αυξημένη πίεση επιβαρύνει τα αγγεία και αυξάνει τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου. Διαβάστε τον οδηγό για την αρτηριακή υπέρταση.
- Υψηλή LDL χοληστερόλη: Συμβάλλει στην ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης. Η ανάγκη θεραπείας εξαρτάται από την LDL και τον συνολικό κίνδυνο. Δείτε πότε παίρνουμε χάπι για χοληστερίνη.
- Κάπνισμα: Βλάπτει το αγγειακό σύστημα και αυξάνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
- Σακχαρώδης διαβήτης: Συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα αθηροσκληρωτικής καρδιαγγειακής νόσου.
- Παχυσαρκία και καθιστική ζωή: Επηρεάζουν την αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια και τη μεταβολική υγεία.
- Οικογενειακό ιστορικό: Η εμφάνιση πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου σε συγγενείς πρώτου βαθμού αποτελεί σημαντικό στοιχείο αξιολόγησης.
Η συνύπαρξη περισσότερων παραγόντων μπορεί να αυξήσει ουσιαστικά τον συνολικό κίνδυνο. Για παράδειγμα, η ίδια τιμή χοληστερόλης δεν έχει απαραίτητα την ίδια κλινική σημασία σε έναν νεαρό μη καπνιστή και σε έναν μεγαλύτερο ασθενή με διαβήτη και υπέρταση.
Πώς μειώνεται ο καρδιαγγειακός κίνδυνος;
Η πρόληψη βασίζεται στον συνδυασμό υγιεινών συνηθειών, αντιμετώπισης των παραγόντων κινδύνου και κατάλληλης ιατρικής παρακολούθησης.
1. Διακοπή του καπνίσματος
Η διακοπή του καπνίσματος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέτρα πρόληψης. Το όφελος εμφανίζεται ακόμη και σε άτομα που καπνίζουν πολλά χρόνια.
2. Υγιεινή διατροφή
Η μεσογειακή διατροφή, με έμφαση στα λαχανικά, στα φρούτα, στα όσπρια, στα δημητριακά ολικής άλεσης, στους ξηρούς καρπούς και στο ελαιόλαδο, αποτελεί κατάλληλη επιλογή για την καρδιαγγειακή υγεία.
Σημαντικός είναι επίσης ο περιορισμός του αλατιού, των κορεσμένων λιπαρών και των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.
3. Τακτική σωματική δραστηριότητα
Για τους περισσότερους ενήλικες συστήνονται τουλάχιστον 150–300 λεπτά αερόβιας δραστηριότητας μέτριας έντασης την εβδομάδα ή ισοδύναμη δραστηριότητα υψηλότερης έντασης, ανάλογα με την κατάσταση της υγείας τους.
Ακόμη και μικρότερη ποσότητα δραστηριότητας είναι προτιμότερη από την πλήρη αδράνεια. Σε άτομα με γνωστή καρδιαγγειακή νόσο, η ένταση εξατομικεύεται.
4. Έλεγχος αρτηριακής πίεσης, χοληστερόλης και σακχάρου
Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση της υπέρτασης, των διαταραχών των λιπιδίων και του σακχαρώδη διαβήτη μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων.
Σε ορισμένους ασθενείς, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν επαρκούν και χρειάζεται φαρμακευτική θεραπεία. Η επιλογή γίνεται με βάση τον συνολικό κίνδυνο και τις ισχύουσες κατευθυντήριες οδηγίες.
5. Διατήρηση κατάλληλου σωματικού βάρους
Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας μπορεί να βελτιώσει την πίεση, τον γλυκαιμικό έλεγχο και άλλους παράγοντες κινδύνου.
Η προσέγγιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και βιώσιμη, χωρίς μη ρεαλιστικούς στόχους.
6. Ύπνος και ψυχοκοινωνική υγεία
Ο ανεπαρκής ύπνος, η αποφρακτική υπνική άπνοια και το χρόνιο ψυχοκοινωνικό στρες μπορούν να επηρεάζουν την καρδιαγγειακή υγεία.
Η αναγνώριση και αντιμετώπισή τους αποτελεί μέρος μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής πρόληψης.
Για να προετοιμαστείτε για τα ραντεβού με τους γιατρούς, συνιστούμε:

Πώς υπολογίζεται ο καρδιαγγειακός κίνδυνος;
Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος εκφράζει την πιθανότητα να εμφανιστεί ένα καρδιαγγειακό επεισόδιο μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Για κατάλληλους ενήλικες χωρίς γνωστή αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο, μπορούν να χρησιμοποιηθούν εργαλεία όπως τα SCORE2 και SCORE2-OP, τα οποία εκτιμούν τον δεκαετή κίνδυνο θανατηφόρων και μη θανατηφόρων καρδιαγγειακών επεισοδίων.
Στην εκτίμηση συνεκτιμώνται η ηλικία, το φύλο, το κάπνισμα, η συστολική αρτηριακή πίεση και οι τιμές χοληστερόλης, με προσαρμογή ανάλογα με τη χώρα.
Τα εργαλεία αυτά δεν εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε ασθενείς με ήδη γνωστή αθηροσκληρωτική νόσο, σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο ή συγκεκριμένες κληρονομικές διαταραχές.
Η τελική εκτίμηση δεν βασίζεται μόνο σε ένα αριθμητικό αποτέλεσμα. Το οικογενειακό ιστορικό, οι συνοδές παθήσεις και πρόσθετοι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τις θεραπευτικές αποφάσεις.
Πότε χρειάζεται προληπτικός καρδιολογικός έλεγχος;
Η συχνότητα της καρδιολογικής αξιολόγησης δεν είναι ίδια για όλους.
Ο έλεγχος μπορεί να χρειάζεται νωρίτερα ή συχνότερα όταν υπάρχουν πολλαπλοί παράγοντες κινδύνου, οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου ή γνωστές χρόνιες παθήσεις.
Η πρόληψη δεν σημαίνει ότι όλοι χρειάζονται ΗΚΓ, Triplex καρδιάς ή δοκιμασία κόπωσης σε κάθε επίσκεψη. Οι εξετάσεις επιλέγονται με βάση το ιστορικό, τα συμπτώματα και τις κλινικές ενδείξεις.
Δείτε αναλυτικά πότε χρειάζεται καρδιολογικός έλεγχος και τι περιλαμβάνει.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ πρωτογενούς και δευτερογενούς πρόληψης;
Πρωτογενής πρόληψη είναι η προσπάθεια να μειωθεί ο κίνδυνος πρώτου καρδιαγγειακού επεισοδίου σε άτομα χωρίς ήδη εγκατεστημένη αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο.
Δευτερογενής πρόληψη είναι η αντιμετώπιση του κινδύνου νέων επεισοδίων σε άτομα με ήδη γνωστή καρδιαγγειακή νόσο, όπως μετά από έμφραγμα ή σε ασθενείς με τεκμηριωμένη στεφανιαία νόσο.
Στη δευτερογενή πρόληψη, η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή και ο αυστηρός έλεγχος των τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με μία από τις συχνότερες μορφές αθηροσκληρωτικής καρδιαγγειακής νόσου, διαβάστε τον οδηγό για τη στεφανιαία νόσο.
Πότε τα συμπτώματα χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση;
Η πρόληψη αφορά τον μακροχρόνιο κίνδυνο. Δεν υποκαθιστά την επείγουσα αντιμετώπιση πιθανών καρδιαγγειακών συμβαμάτων.
Σε περίπτωση έντονου ή επίμονου πόνου ή πίεσης στο στήθος, σοβαρής δύσπνοιας ή ξαφνικών νευρολογικών συμπτωμάτων, όπως αδυναμία στη μία πλευρά του σώματος ή διαταραχή της ομιλίας, καλέστε άμεσα το 166 ή το 112.
Συμπέρασμα
Η καρδιαγγειακή πρόληψη δεν βασίζεται σε μία εξέταση ή σε μία μεμονωμένη τιμή χοληστερόλης ή πίεσης.
Ο αποτελεσματικός περιορισμός του κινδύνου απαιτεί συνολική αξιολόγηση, αντιμετώπιση των τροποποιήσιμων παραγόντων και εξατομικευμένη παρακολούθηση.
Ο στόχος είναι να μειωθεί η πιθανότητα εμφράγματος, εγκεφαλικού επεισοδίου και άλλων σοβαρών καρδιαγγειακών επιπλοκών, με παρεμβάσεις που προσφέρουν πραγματικό κλινικό όφελος.
Ιατρική βιβλιογραφία
European Society of Cardiology. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice.
https://academic.oup.com/eurheartj/article/42/34/3227/6358713
European Society of Cardiology / European Atherosclerosis Society. 2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias.
https://www.escardio.org/news/news-room/congress-news/2025-focused-update-dyslipidaemias