Τι είναι η συγκοπή (λιποθυμία);
Η συγκοπή είναι μια παροδική απώλεια συνείδησης που προκαλείται από προσωρινή μείωση της αιμάτωσης του εγκεφάλου. Χαρακτηρίζεται από γρήγορη έναρξη, σύντομη διάρκεια και αυτόματη, πλήρη επάνοδο της συνείδησης.
Στην καθημερινή γλώσσα αναφέρεται συχνά ως λιποθυμία.
Η συγκοπή δεν οφείλεται πάντοτε σε καρδιοπάθεια. Μπορεί να προκληθεί από αντανακλαστικούς μηχανισμούς, ορθοστατική υπόταση ή διαταραχές της καρδιακής λειτουργίας.
Αν και πολλές περιπτώσεις είναι καλοήθεις, ορισμένα επεισόδια μπορεί να αποτελούν ένδειξη σοβαρής αρρυθμίας ή άλλης καρδιαγγειακής πάθησης.
Κάθε ανεξήγητο επεισόδιο απώλειας συνείδησης χρειάζεται κατάλληλη αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται χωρίς προειδοποίηση ή κατά τη σωματική προσπάθεια.
Η συγκοπή πρέπει επίσης να διαφοροδιαγιγνώσκεται από άλλες αιτίες παροδικής απώλειας συνείδησης, όπως οι επιληπτικές κρίσεις.
-
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες συγκοπής;
Οι αιτίες της συγκοπής διακρίνονται κυρίως σε τρεις κατηγορίες.
Αντανακλαστική ή αγγειοπαρασυμπαθητική συγκοπή
Η αγγειοπαρασυμπαθητική (vasovagal) συγκοπή αποτελεί μια συχνή μορφή αντανακλαστικής συγκοπής.
Μπορεί να εμφανιστεί μετά από:
- Παρατεταμένη ορθοστασία.
- Έντονο φόβο ή συναισθηματική φόρτιση.
- Πόνο ή θέα αίματος.
- Έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία.
- Ορισμένες δραστηριότητες, όπως η ούρηση, η αφόδευση ή ο έντονος βήχας.
Συχνά προηγούνται συμπτώματα όπως ζάλη, ναυτία, εφίδρωση, αίσθημα ζέστης ή θόλωση της όρασης.
Ορθοστατική υπόταση
Η ορθοστατική υπόταση είναι η πτώση της αρτηριακής πίεσης μετά την έγερση σε όρθια θέση.
Μπορεί να σχετίζεται με:
- Αφυδάτωση.
- Ορισμένα φάρμακα, όπως διουρητικά ή αντιυπερτασικά.
- Αιμορραγία.
- Διαταραχές του αυτόνομου νευρικού συστήματος.
- Παρατεταμένη κατάκλιση.
Η διάγνωση βασίζεται σε κατάλληλες μετρήσεις της αρτηριακής πίεσης σε ύπτια και όρθια θέση, σε συνδυασμό με τα συμπτώματα.
Καρδιακή συγκοπή
Η καρδιακή συγκοπή μπορεί να οφείλεται σε σημαντικές καρδιακές αρρυθμίες ή δομικές καρδιακές παθήσεις.
Πιθανές αιτίες είναι:
- Σοβαρή βραδυκαρδία ή διαταραχές της κολποκοιλιακής αγωγής.
- Κοιλιακές ή άλλες σημαντικές ταχυαρρυθμίες.
- Σοβαρή στένωση αορτικής βαλβίδας.
- Ορισμένες μυοκαρδιοπάθειες.
Η καρδιακή συγκοπή χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή μπορεί να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων.
Πότε είναι επικίνδυνη η συγκοπή;
Η συγκοπή δεν είναι πάντοτε επικίνδυνη. Ωστόσο, ορισμένα χαρακτηριστικά αυξάνουν την πιθανότητα σοβαρής υποκείμενης αιτίας.
Ποια είναι τα προειδοποιητικά σημεία;
Χρειάζεται επείγουσα ιατρική αξιολόγηση όταν η συγκοπή:
- Εμφανίζεται κατά τη διάρκεια σωματικής άσκησης.
- Συμβαίνει ενώ το άτομο είναι ξαπλωμένο.
- Εμφανίζεται χωρίς προειδοποιητικά συμπτώματα.
- Συνοδεύεται από αίσθημα παλμών, πόνο στο στήθος ή δύσπνοια.
- Συμβαίνει σε άτομο με γνωστή σοβαρή καρδιοπάθεια.
- Συνυπάρχει με οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου σε νεαρή ηλικία.
- Προκαλεί σοβαρό τραυματισμό.
Εάν κάποιος δεν ανακτά γρήγορα τη συνείδησή του, δεν αναπνέει φυσιολογικά ή εμφανίζει σοβαρά συνοδά συμπτώματα, καλέστε αμέσως το 166 ή το 112.
Ακόμη και όταν το άτομο επανέλθει πλήρως, τα παραπάνω χαρακτηριστικά απαιτούν έγκαιρη ιατρική εκτίμηση.
Μετά από ανεξήγητη συγκοπή, αποφύγετε την οδήγηση μέχρι να αξιολογηθεί η αιτία και να δοθούν οι κατάλληλες ιατρικές οδηγίες.
Πώς γίνεται η διάγνωση της συγκοπής;
Η αρχική αξιολόγηση περιλαμβάνει λεπτομερές ιστορικό, κλινική εξέταση, μέτρηση της αρτηριακής πίεσης και ηλεκτροκαρδιογράφημα.
Τι πρέπει να γνωρίζει ο γιατρός;
Ιδιαίτερη σημασία έχουν:
- Η δραστηριότητα και η στάση του σώματος πριν από τη λιποθυμία.
- Τα προειδοποιητικά συμπτώματα.
- Η διάρκεια της απώλειας συνείδησης.
- Η ταχύτητα και ο βαθμός αποκατάστασης της συνείδησης.
- Τα συμπτώματα που παρατήρησαν οι παρευρισκόμενοι.
- Το ιστορικό καρδιοπάθειας και τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής.
- Το οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου.
Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;
Ανάλογα με την αρχική αξιολόγηση, ο γιατρός μπορεί να συστήσει:
- Ηλεκτροκαρδιογράφημα: Για την αναγνώριση αρρυθμιών και διαταραχών της ηλεκτρικής αγωγής.
- Ορθοστατικές μετρήσεις πίεσης: Για τη διερεύνηση ορθοστατικής υπότασης.
- Holter ρυθμού ή παρατεταμένη καταγραφή ΗΚΓ: Όταν υπάρχει υποψία διαλείπουσας αρρυθμίας.
- Triplex καρδιάς: Όταν υπάρχουν ενδείξεις δομικής καρδιακής πάθησης.
- Δοκιμασία ανάκλισης (tilt test): Σε επιλεγμένες περιπτώσεις υποψίας αντανακλαστικής συγκοπής ή ορθοστατικής δυσλειτουργίας.
Σε ασθενείς με σπάνια, επαναλαμβανόμενα και ανεξήγητα επεισόδια μπορεί να χρειάζεται εμφυτεύσιμος καταγραφέας καρδιακού ρυθμού.
Το εγκεφαλογράφημα και η απεικόνιση του εγκεφάλου δεν αποτελούν εξετάσεις ρουτίνας για κάθε συγκοπή. Χρησιμοποιούνται όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις νευρολογικής αιτίας.
Η επιλογή των εξετάσεων πρέπει να είναι εξατομικευμένη.
Πώς αντιμετωπίζεται η συγκοπή;
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία του επεισοδίου και τον κίνδυνο υποτροπής.
Τι να κάνω εάν αισθάνομαι ότι θα λιποθυμήσω;
Εάν εμφανίσετε προειδοποιητικά συμπτώματα, όπως ζάλη, αδυναμία ή σκοτοδίνη:
- Ξαπλώστε σε ασφαλές σημείο.
- Ανασηκώστε τα πόδια, εφόσον είναι ασφαλές και δεν υπάρχει τραυματισμός.
- Αποφύγετε να παραμείνετε όρθιοι.
- Μην οδηγήσετε και μην συνεχίσετε επικίνδυνες δραστηριότητες.
Εάν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν ή συνοδεύονται από πόνο στο στήθος, δύσπνοια ή έντονους παλμούς, χρειάζεται επείγουσα ιατρική αξιολόγηση.
Αντανακλαστική συγκοπή
Σε ασθενείς με επιβεβαιωμένη αντανακλαστική συγκοπή, η ενημέρωση, η αναγνώριση των εκλυτικών παραγόντων και τα κατάλληλα προληπτικά μέτρα αποτελούν βασικά στοιχεία αντιμετώπισης.
Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να βοηθήσουν ειδικοί φυσικοί χειρισμοί αντιπίεσης, εφόσον υπάρχουν αρκετά προειδοποιητικά συμπτώματα και έχουν δοθεί οι κατάλληλες οδηγίες.
Ορθοστατική υπόταση
Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει προσαρμογή της φαρμακευτικής αγωγής, μέτρα ενυδάτωσης και αλλαγές καθημερινών συνηθειών.
Η αύξηση πρόσληψης αλατιού ή υγρών δεν είναι κατάλληλη για όλους, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει καρδιακή ή νεφρική ανεπάρκεια.
Καρδιακή συγκοπή
Όταν η συγκοπή οφείλεται σε σοβαρή αρρυθμία ή δομική καρδιοπάθεια, απαιτείται ειδική θεραπεία της υποκείμενης αιτίας.
Σε συγκεκριμένες βραδυαρρυθμίες μπορεί να χρειαστεί βηματοδότης. Άλλες καταστάσεις μπορεί να απαιτούν διαφορετική φαρμακευτική ή επεμβατική αντιμετώπιση.
Η θεραπεία δεν επιλέγεται μόνο βάσει του συμπτώματος της λιποθυμίας, αλλά βάσει της τεκμηριωμένης διάγνωσης.
Τι συμβαίνει όταν ένα παιδί λιποθυμά;
Η λιποθυμία στα παιδιά και στους εφήβους είναι συχνά αντανακλαστικής προέλευσης, αλλά χρειάζεται αξιολόγηση από παιδίατρο και, όταν υπάρχουν ενδείξεις, από παιδοκαρδιολόγο.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν το επεισόδιο εμφανίζεται κατά τη διάρκεια άσκησης, συνοδεύεται από πόνο στο στήθος ή αίσθημα παλμών ή υπάρχει οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου θανάτου.
Η διερεύνηση βασίζεται στο ιστορικό, στην κλινική εξέταση και, όπου ενδείκνυται, στο ηλεκτροκαρδιογράφημα και σε πρόσθετες εξετάσεις.
Οι γονείς πρέπει να ενημερώσουν τον γιατρό για τη διάρκεια του επεισοδίου, τα προειδοποιητικά συμπτώματα και το πώς επανήλθε το παιδί.
Η λιποθυμία κατά την άσκηση δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην κούραση ή στην αφυδάτωση.
Τι κάνουμε όταν κάποιος λιποθυμήσει;
Εάν κάποιος χάσει τις αισθήσεις του, είναι σημαντικό να παραμείνετε ψύχραιμοι και να ελέγξετε αν ανταποκρίνεται και αναπνέει φυσιολογικά.
- Εξασφαλίστε ότι το περιβάλλον είναι ασφαλές.
- Ελέγξτε αν το άτομο ανταποκρίνεται και αν αναπνέει φυσιολογικά.
- Εάν έχει ανακτήσει τις αισθήσεις του, βοηθήστε το να παραμείνει ξαπλωμένο και, εφόσον δεν υπάρχει τραυματισμός ή άλλη αντένδειξη, ανασηκώστε ελαφρά τα πόδια.
- Εάν παραμένει αναίσθητο αλλά αναπνέει φυσιολογικά, καλέστε το 166 ή το 112 και ακολουθήστε τις οδηγίες για ασφαλή θέση ανάνηψης.
- Εάν δεν αναπνέει φυσιολογικά, καλέστε αμέσως το 166 ή το 112, ξεκινήστε καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ) σύμφωνα με τις οδηγίες του τηλεφωνητή και χρησιμοποιήστε αυτόματο εξωτερικό απινιδωτή, εάν υπάρχει διαθέσιμος.
Μην προσπαθήσετε να δώσετε νερό ή φάρμακα σε άτομο που δεν έχει ανακτήσει πλήρως τις αισθήσεις του.
Προσοχή: Η παρατεταμένη απώλεια συνείδησης, η δυσκολία στην αναπνοή ή η ατελής αποκατάσταση χρειάζονται επείγουσα αντιμετώπιση.
Συμπέρασμα
Η συγκοπή (λιποθυμία) είναι μια παροδική απώλεια συνείδησης που μπορεί να οφείλεται σε αντανακλαστικούς μηχανισμούς, ορθοστατική υπόταση ή καρδιακές παθήσεις.
Αν και πολλές περιπτώσεις δεν είναι επικίνδυνες, η συγκοπή που εμφανίζεται κατά την άσκηση, χωρίς προειδοποίηση ή μαζί με καρδιακά συμπτώματα χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Η σωστή διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό, στην κλινική εξέταση, στο ηλεκτροκαρδιογράφημα και στις πρόσθετες εξετάσεις που επιλέγονται εξατομικευμένα.
Η αναγνώριση της αιτίας είναι το σημαντικότερο βήμα για την κατάλληλη αντιμετώπιση και την πρόληψη νέων επεισοδίων.
